9. İşletme Tarihi Konferansı İZÜ’de yapıldı

İZÜ, 9. İşletme Tarihi Konferansı’na ev sahipliği yaptı. Türkiye’de işletmecilik kültürünün tarihî gelişimi, Osmanlı ekonomik sistemi, enflasyon, esnaf teşkilatları ve kurumsal hafıza gibi konuların ele alındığı konferansta, işletmecilik tarihine ilişkin farklı dönem ve disiplinlerden araştırmalar paylaşılarak ekonomik kurumların tarihsel dönüşümü değerlendirildi.

İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi (İZÜ) İşletme Bölümünün düzenlediği 9. İşletme Tarihi Konferansı, Tarihî Bina Müze Salonu’nda gerçekleştirildi. İZÜ Rektörü Prof. Dr. İsmail Küçük, Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Nihat Erdoğmuş, akademisyenler ve öğrencilerin katıldığı konferansta, Osmanlı'dan Cumhuriyet dönemine uzanan işletmecilik tecrübeleri; ticaret, sanayi, vakıf yönetimi, girişimcilik, örgütsel dönüşüm ve ekonomik kurumların tarihsel gelişimi çerçevesinde değerlendirildi.

Küçük: “Kurumsal hafıza önemli”

Konferansın açılışında konuşan İZÜ İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi ve Düzenleme Kurulu Başkanı Prof. Dr. Ömer Torlak, işletme tarihinin Türkiye akademisi açısından görece yeni bir alan olduğunu belirterek kurumsal tecrübelerin kayıt altına alınmasının önemine değindi. Torlak, Türkiye'nin işletmecilik alanında zengin bir birikime sahip olduğunu ancak sözlü kültürün ağırlığı nedeniyle bu birikimin yeterince sistematik biçimde yazıya aktarılamadığını söyledi. İZÜ Rektörü Prof. Dr. İsmail Küçük ise üniversitenin isim babası Prof. Dr. Sabahattin Zaim'in iktisat tarihi alanındaki çalışmalarını hatırlatarak iktisadi düşüncenin işletmecilik uygulamalarından ve toplumsal hayattan bağımsız değerlendirilemeyeceğini söyledi. Anadolu'da lonca teşkilatları ve ahilik geleneğiyle şekillenen köklü bir işletmecilik kültürü bulunduğuna dikkat çeken Küçük, bu mirasın bilimsel araştırmalarla ele alınması gerektiğini belirtti. Kurumsal hafızanın önemine değinen Küçük, kendi medeniyet ve coğrafyanın işletmecilik deneyimlerinin araştırılarak gelecek kuşaklara aktarılmasının önemine işaret etti.

Pamuk: “Osmanlı'da enflasyonun temelinde tağşiş vardı”

Programın açış oturumunda “Osmanlı'da Enflasyon ve Kent Ekonomisi” başlıklı bir sunum gerçekleştiren iktisat tarihçisi Prof. Dr. Şevket Pamuk, Osmanlı ekonomisindeki fiyat hareketlerini para politikaları, savaş harcamaları ve devletin mali yapısı üzerinden değerlendirdi. Osmanlı'da enflasyonun dış kaynaklı fiyat artışlarının yanı sıra para biriminin içerdiği değerli maden miktarının azaltılması anlamına gelen tağşiş uygulamasından kaynaklandığını belirten Pamuk, “Osmanlı döneminde enflasyonun çok büyük bir bölümü tağşişlerden kaynaklanıyordu. Zaman zaman dışarıdan kaynaklanan enflasyon da olabilir ancak Osmanlı'da fiyat artışlarının önemli bir kısmı para biriminin gümüş içeriğinin azaltılmasından kaynaklanıyordu.” dedi. Erken Osmanlı döneminde akçenin içerdiği gümüş miktarının yüzyıllar içinde büyük ölçüde azaldığını anlatan Pamuk, para biriminin gümüş içeriğindeki düşüşlerle fiyat artışlarının yaşandığı dönemlerin büyük ölçüde örtüştüğünü ortaya koydu. Tağşişin yalnızca Osmanlı'ya özgü olmadığını, mali baskılarla karşılaşan devletlerin tarih boyunca başvurduğu bir yöntem olduğunu söyleyen Pamuk, Osmanlı'da bu uygulamaların başlıca nedenleri arasında savaşların ve vergi toplamadaki güçlüklerin bulunduğunu belirtti.

Tabakoğlu: “Ahilik ve vakıflar ekonomik hayatı şekillendirdi”

İZÜ

Öğretim Üyesi ve iktisat tarihi uzmanı Prof. Dr. Ahmet Tabakoğlu da “Osmanlı Devleti'nde Esnaf ve Sanayinin Dayandığı İlkeler” başlıklı konuşmasında, İslam tarihinde ticaret ahlakının gelişimini ve Osmanlı ekonomik sisteminin kurumsal temellerini ele aldı. Hz. Muhammed'in ticari faaliyetlerinden ve güvenilirliği ifade eden “el-Emin” sıfatından hareketle ticaretin ahlaki boyutuna değinen Tabakoğlu, ahilik teşkilatının Osmanlı Devleti'nin kuruluşundaki rolünü değerlendirdi. Âşıkpaşazâde'nin aktardığı Ahiyân-ı Rûm, Gâziyân-ı Rûm, Abdalân-ı Rûm ve Bâcıyân-ı Rûm topluluklarına dikkat çeken Tabakoğlu, özellikle ahiler ve kadın teşkilatlanmalarının erken Osmanlı toplumunun oluşumundaki etkileri üzerinde durdu. Vakıfların yalnızca sosyal yardımlaşma ve sosyal güvenlik işlevleriyle sınırlı olmadığını belirten Tabakoğlu, bu kurumların eğitim, sağlık, bayındırlık ve çeşitli yatırım faaliyetleriyle ekonomik sistemin de önemli bir parçasını oluşturduğunu anlattı. Osmanlı ticaretinde zamanla yaşanan dönüşümleri de değerlendiren Tabakoğlu, Avrupalı ticaret çevreleri ile yerli gayrimüslim tüccarlar arasındaki ilişkilerin güçlenmesiyle ticari faaliyetlerdeki dengelerin değiştiğini belirtti. Tabakoğlu, Müslüman tüccarların ticaretten kendiliğinden uzaklaşmasından ziyade, değişen ekonomik ve kurumsal koşulların ticaretteki aktörlerin konumunu etkilediğine dikkat çekti.

İşletmeciliğin tarihsel dönüşümü ele alındı

Konferansın devamında gerçekleştirilen üç oturumda, işletmecilik tarihinin farklı dönemleri ve alanlarına ilişkin akademik araştırmalar sunuldu. Türkiye’de tiyatro organizasyonlarının yönetimi ve sürdürülebilirliği, Osmanlı vakıf yönetimi, İstanbul’da ticari mekânların ve işletme örgütlenmesinin dönüşümü, sanayi kuruluşlarının tarihsel gelişimi ve girişimcilik deneyimleri ele alındı. İstanbul’un ticari hayatının anı kitapları üzerinden incelendiği oturumlarda, Osmanlı döneminde kadın girişimciliği, tarihî yarımadadaki işletmelerin yer değiştirme süreçleri ve yabancı sermayenin Osmanlı sanayisindeki faaliyetleri de değerlendirildi. Konferansta ayrıca Kıbrıs’ta ekonomik ağlar ile siyasal çatışmalar arasındaki ilişkiler, 1950 sonrası Türkiye’de göçmen işçilerin kimlik ve örgütsel deneyimleri, lokantacılığın mevzuat çerçevesinde kurumsallaşması ve eğitim kurumlarının tarihsel dönüşümü üzerine bildiriler sunuldu. Farklı üniversitelerden araştırmacıların katıldığı konferans, genel değerlendirme oturumuyla sona erdi.