Kemal Ödev; “Yüksek Dozda Radyasyon Maruziyeti, Ciddi Sağlık Sorunlarına Yol Açıyor”

İyonlaştırıcı radyasyon, hücreler, dokular ve organlar üzerinde çeşitli biyolojik etkilere neden oluyor. Özellikle yüksek dozda ve kısa sürede radyasyona maruz kalınması, akut radyasyon sendromu (ARS) başta olmak üzere ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Konya Ticaret Odası (KTO) Karatay Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Tıbbi Görüntüleme Teknikleri Programı akademisyeni Prof. Dr. Kemal Ödev, iyonlaştırıcı radyasyonun insan vücudu üzerindeki etkileri ve alınması gereken koruyucu önlemler hakkında değerlendirmelerde bulundu.

“Radyasyonun Etkileri, Maruz Kalınan Doz ve Süreye Göre Değişiyor”

Yüksek dozda ve kısa sürede radyasyona maruz kalınması, akut radyasyon sendromu (ARS) başta olmak üzere ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Tıbbi görüntüleme ve radyoterapi gibi sağlık hizmetlerinde kullanılan radyasyonun kontrollü uygulanması, çalışanların ve hastaların korunması açısından önem taşıyor. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu Tıbbi Görüntüleme Teknikleri Programı akademisyeni Prof. Dr. Kemal Ödev, radyoaktivitenin, kararsız atom çekirdeklerinin kendiliğinden bozunması sonucunda enerji açığa çıkarmasıyla ortaya çıktığını belirterek; “İnsanlar, nükleer kazalar, endüstriyel faaliyetler, enerji üretimi ve tıbbi uygulamalar aracılığıyla radyasyona maruz kalabiliyor. Radyasyonun biyolojik etkileri, alınan doz, maruz kalma süresi, radyasyonun türü ve vücudun hangi bölgesinin etkilendiğine bağlı olarak değişiyor. Özellikle kısa sürede yüksek dozda radyasyona maruz kalınması, hücrelerin DNA yapısında hasara neden olarak, doku ve organların işlevlerini olumsuz etkiliyor” dedi.

“Yüksek Dozda Radyasyon, Akut Radyasyon Sendromuna Yol Açabiliyor”

Kısa sürede yüksek dozda nüfuz edici radyasyona maruz kalınmasıyla, akut radyasyon sendromunun ortaya çıkabileceğini ifade eden Ödev; “Akut radyasyon sendromu, vücudun tamamının veya önemli bir bölümünün kısa süre içerisinde yüksek dozda radyasyon alması sonucunda gelişen ciddi bir klinik tablodur. Alınan doza bağlı olarak bulantı, kusma, halsizlik, saç dökülmesi ve ciltte kızarıklık gibi belirtiler görülebilir. Yüksek doz maruziyette, kemik iliği, sindirim sistemi ve sinir sistemi gibi yaşamsal öneme sahip yapılar zarar görebilir, maruz kalma koşullarına bağlı olarak hayati tehlike oluşturabilecek sonuçlara neden olabilir. Bu nedenle radyasyon kaynaklarının kontrol altında tutulması ve maruziyetin mümkün olan en düşük düzeyde sınırlandırılması büyük önem taşıyor” şeklinde konuştu.

“Radyasyon, Solunum ve Sinir Sistemini Etkileyebiliyor”

İyonlaştırıcı radyasyonun solunum sistemi üzerinde akut ve uzun dönemli hasarlara neden olabileceğini söyleyen Ödev; “Yüksek dozda radyasyona maruz kalınması, akciğer dokusunda radyasyona bağlı iltihaba yol açabiliyor. Öksürük, nefes darlığı, göğüs ağrısı ve hafif ateş bu tablonun belirtileri arasında bulunuyor. İleri düzeyde akciğer hasarı gelişmesi durumunda solunum yetmezliği görülüyor. Geç dönemde ortaya çıkan akciğer dokusunda sertleşme ise solunum fonksiyonlarının bozulmasına neden oluyor. Ayrıca, iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalmak, akciğer kanseri riskini de artırıyor” ifadelerini kullandı.

Radyasyonun sinir sistemi üzerindeki etkilerine de değinen Ödev; “Sinir sisteminin radyasyona karşı dirençli olduğu yönündeki eski görüşlerin aksine, yüksek dozda radyasyonun beyin ve sinir dokuları üzerinde ciddi etkiler oluşturabildiği görülüyor. Radyasyona maruz kalma sonrasında hafıza ve bilişsel işlevlerde bozulmalar meydana gelebiliyor. Ayrıca, radyasyon maruziyetinin bazı koşullarda beyin ve omurilik tümörleriyle ilişkili olabileceği belirtiliyor” ifadelerine yer verdi.

“Kemik İliği ve Bağışıklık Sistemi Radyasyondan Etkileniyor”

Radyasyonun, kan hücrelerinin üretildiği kemik iliği ve bağışıklık sistemi üzerinde önemli etkiler oluşturduğunu vurgulayan Prof. Dr. Kemal Ödev; “Özellikle yüksek dozda radyasyona maruz kalınması, kemik iliğinin zarar görmesine ve kan hücrelerinin üretiminin bozulmasına neden oluyor. Bu tabloda, kemik iliğinde bulunan kan hücresi üretiminden sorumlu kök hücreler zarar görüyor. Beyaz kan hücrelerinin sayısında azalma meydana geliyor ve bağışıklık sistemi zayıflıyor. Beyaz kan hücrelerinin sayısındaki azalma, bireylerin enfeksiyonlara karşı savunmasız kalmasına neden oluyor. Kemik iliğinin yanı sıra timüs ve dalak gibi bağışıklık sistemiyle ilişkili organlar da iyonlaştırıcı radyasyondan etkileniyor” şeklinde konuştu.

“Radyasyonun Deri Üzerindeki Etkileri Göz Ardı Edilmemeli”

İyonlaştırıcı radyasyonun, deri üzerinde de farklı düzeylerde hasara neden olabildiğini ifade eden Ödev; “Radyasyona bağlı cilt hasarı, maruz kalınan doz ve sürece bağlı olarak kızarıklık, doku hasarı ve yara oluşumu gibi belirtilerle ortaya çıkıyor. İleri dönemlerde ise yara izi ve kalıcı doku değişiklikleri görülüyor. Ayrıca, radyasyona maruz kalmak uzun vadede cilt kanseri riskini artırabiliyor. Özellikle radyasyonla çalışan personelin ve radyoterapi gören hastaların, cilt üzerindeki olası etkiler açısından takip edilmesi gerekiyor” dedi.

“Radyasyondan Korunmada Eğitim ve Denetim Büyük Önem Taşıyor”

İyonlaştırıcı radyasyonun tıp alanında tanı ve tedavi açısından önemli yararlar sağladığını, ancak kontrolsüz maruziyetin ciddi sağlık sorunlarına neden olabileceğini vurgulayan Prof. Dr. Kemal Ödev; “Radyasyonun, tıbbi uygulamalarda kullanılması sırasında yarar ve risk dengesinin gözetilmesi gerekiyor. Özellikle radyoterapi uygulamalarında kanserli hücrelerin hedeflenmesi ve çevredeki sağlıklı dokuların mümkün olduğunca korunması hayati önem taşıyor. Bunun yanında, radyasyon kaynaklarının düzenli olarak denetlenmesi, çalışan personelin sürekli eğitilmesi, kişisel koruyucu ekipmanların doğru kullanılması ve ilgili yasal düzenlemelere uyulması gerekiyor. Radyasyonla çalışan personelin bilinçlendirilmesi ve koruyucu önlemlerin günlük çalışma süreçlerinin ayrılmaz bir parçası hâline getirilmesi, olası sağlık risklerinin azaltılmasına katkı sağlıyor” diyerek, radyasyonun sağlık alanındaki yararlarından güvenli şekilde faydalanabilmek için bilinçli uygulamaların, düzenli denetimlerin ve koruyucu önlemlerin vazgeçilmez olduğunu ifade etti.