Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da demokrasinin geleceği İZÜ’de tartışıldı

Orta Doğu ve Kuzey Afrika’nın geçirdiği demokratikleşme süreçleri, siyasi dönüşümler ve bölgesel gelişmeler, İZÜ’de düzenlenen “Demokratikleşmenin Yeniden Şekillendirilmesi” konferansında ele alındı.

“Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da Demokratikleşmenin Yeniden Şekillendirilmesi” ana teması etrafında şekillenen konferansta, farklı ülkelerden akademisyenlerin katılımıyla; bölgedeki demokratikleşme süreçleri, otoriterliğe doğru gidişat ve çatışma sonrası yeniden yapılanma gibi kritik konular ele alındı. Programın selamlama konuşmasını yapan İZÜ Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Erhan İçener, farklı ülkelerden akademisyenleri bir araya getiren konferansın demokratikleşme süreçlerinin çok yönlü ele alınması açısından önem taşıdığını söyledi. Orta Doğu ve Kuzey Afrika’da demokratikleşmenin tarihsel seyrine, otoriter yönetimlerin değişen koşullara uyumuna ve küresel ölçekte yaşanan demokratik gerilemeye değinen İçener, “Demokrasi hiçbir zaman tamamlanmış bir süreç değildir ve nadiren doğru bir çizgide ilerler.” İfadelerini kullandı. Demokratikleşmenin yalnızca belirli bölgelerin değil, tüm dünyanın ortak meselesi olduğunu vurgulayan İçener, “Demokratikleşme bir zamanlar bir yerden başka bir yere verilen bir ders idiyse bile, o devir kapanmıştır. Artık bu, ortak bir mücadeledir.” dedi. Demokrasi, hukuk devleti ve insan haklarının barış ve güvenlikle doğrudan ilişkili olduğuna dikkat çeken İçener, Gazze’de yaşanan insani krize değinerek, “Barış ve güvenlik, demokratik yaşamın lüksleri değil, onun mutlak temelidir.” dedi.

Demokrasi ve barış vurgusu

Toda Barış Enstitüsünü temsilen konferansa katılan Olivia Stokes Dreier, enstitünün kuruluş felsefesini ve demokrasiye yönelik küresel tehditler kapsamında yürüttüğü çalışmaları anlattı. Barışın yalnızca siyasi kurumların değişmesiyle sağlanamayacağını, insan onurunun korunması, bireylerin güçlendirilmesi ve farklılıklar arasında diyaloğun geliştirilmesinin de önem taşıdığını belirten Dreier, enstitünün araştırma alanları arasında demokratik aşınma, silahsızlanma, iklim değişikliği ve çatışmaların yer aldığını ifade etti. Demokrasi ve barışın birbiriyle yakından ilişkili olduğunu vurgulayan Dreier, otoriter rejimlerin uluslararası iş birliklerine karşı demokrasi alanında çalışan kurumların da ortak hareket etmesi gerektiğine dikkat çekti. Dreier, “Demokrasi tek başına barışı garanti etmez. Ancak gücün denetlenmediği, insanların siyasi süreçlere anlamlı biçimde katılamadığı veya siyasi farklılıklarını çözebilecek mekanizmalardan yoksun olduğu durumlarda baskı ve şiddet riski artar.” dedi.

Sadiki: Demokratikleşmeyi yerel deneyimler üzerinden yeniden düşünmeliyiz

Demos Tunus ve Sophia Üniversitesinden Prof. Larbi Sadiki, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki demokratikleşme süreçlerinin Batı merkezli yaklaşımların ötesinde değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Demokratikleşmenin bölgenin kendi tarihsel, toplumsal ve siyasi deneyimleri çerçevesinde ele alınmasının önemine değinen Sadiki, bilginin kim tarafından üretildiği ve demokrasinin hangi ölçütlerle değerlendirildiği sorularının da tartışmaya dâhil edilmesi gerektiğini ifade etti. Demokrasi tartışmalarında kültürler arası etkileşim ve farklı düşünce geleneklerinin önemine dikkat çeken Sadiki, “Demokrasiyi hangi ölçütlerle değerlendiriyoruz? Bu ölçütleri kim belirliyor?” sorularını yöneltti. Demokratikleşmenin yeniden ele alınabilmesi için epistemik adaletsizlik, sömürgecilik geçmişi ve yerel bilgi üretiminin dikkate alınması gerektiğini belirten Sadiki, farklı perspektiflerin bir araya geldiği akademik tartışmaların önemini vurguladı.

Korany: Demokratikleşme sadece akademik bir konu değil, günlük yaşamın kendisidir

Kahire Amerikan Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Bahgat Korany ise "Arap Dünyasında Siyasal Özgürleşme ve Demokratikleşme: Geçmişe ve Geleceğe Bakış" başlıklı değerlendirmesinde, demokratikleşme süreçlerinin doğrudan toplumun gündelik hayatına dokunduğuna dikkat çekti. Akademik çalışmaların karar alma mekanizmalarına halkın katılımını güçlendirmesi gerektiğini vurgulayan Korany, konuşmasında "Demokratikleşme sadece akademik bir araştırma konusu değil; gençlerin istihdamından gıda fiyatlarına ve şehir içi ulaşıma kadar doğrudan günlük yaşamı etkileyen bir süreçtir. Gerçek akademik çalışmalar, kararların sadece yukarıdan aşağıya dayatılmasını engellemek ve toplumun en alt kesimlerinin ihtiyaç ile hislerini yansıtmak adına katılım mekanizmalarını teşvik etmelidir. Demokratikleşmenin özü tam olarak budur." açıklamasında bulundu.

Oktav: Demokrasi yeniden tanımlanmalı

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Özden Zeynep Oktav, "Çok Kutuplu Bir Dünyada Demokratikleşme ve Bölgesel Düzen" başlıklı konuşmasında, şu ifadelere yer verdi: "Batı tarzı liberal demokrasinin başarısızlığı popülizmin yükselmesine ve müttefikler arasında görüş ayrılıklarına yol açtı. Dünya daha çok kutuplu bir yapıya kayarken, orta ölçekli güçler statükoyu giderek daha fazla reddediyor ve yönetişimin geleceğini sorguluyor. Günümüzde Batı değerleri ve söylemleri büyük ölçüde aşınmıştır; kitlelerin artık yeni bir anlatıya ihtiyacı var ve demokrasi kavramının yeniden tanımlanması gerekiyor."

Kaoud: Filistinliler kendi yurtlarında kuşatılmış bir hayat sürüyor

Filistinli akademisyen, insan hakları aktivisti ve politika analisti Hanan Kaoud, "Duvarlar ve Zeytin Ağaçları Arasında: İşgal Altındaki Filistin" başlıklı konuşmasında, Batı Şeria ve Gazze'deki günlük yaşamın yerleşimci şiddeti ve coğrafi parçalanmışlık nedeniyle bir hayatta kalma mücadelesine dönüştüğünü kendi ailevi deneyimleriyle aktardı. Kaoud, "Tarihi Filistin toprakları aşamalı olarak daraltıldı; bugün Filistinliler kendi yurtlarında yüzlerce demir kapı ve kontrol noktasıyla kuşatılmış, parçalanmış bir hayat sürüyor. Batı Şeria ile Gazze arasında bir fark görmüyor, aynı acıyı paylaşıyoruz. İşgalci yerleşimcilerin baskısı ve faşizan politikalar yüzünden en basit bir doğa yürüyüşü bile hayati bir tehdide dönüşmektedir." dedi.

Konferansta Demokratikleşme süreçleri ele alındı

Abdullah Tivnikli Konferans Salonunda başlayan etkinlik, Seminer Salonu 1 ve Seminer Salonu 2’de eş zamanlı oturumlarla devam etti. İlk gün gerçekleştirilen oturumlarda; demokratikleşmede dış aktörlerin rolü ve şiddetsiz siyaset, yerel bilgi üretimi, İslamcı siyasetin otoriterleşme süreçleri üzerindeki etkileri, savaş ve sosyal medya çağında demokratikleşmenin gerilemesi ile çok kutuplu dünyada demokratikleşme ve bölgesel düzen konuları ele alındı. Farklı ülkelerden akademisyenlerin bildirilerini sunduğu oturumlarda, Orta Doğu ve Kuzey Afrika’daki demokratikleşme deneyimleri farklı perspektiflerden değerlendirildi.

Konferansın ikinci günü ise Suriye’de savaş sonrası yeniden yapılanma, demokratik dayanıklılık, yerel bilgi ve toplumsal katılım, MENA bölgesinde demokratik normların gelişimi, Mısır ve Tunus’ta demokratik gerilemeler ile mezhepçilik ve bölgesel rekabetin demokratikleşme üzerindeki etkileri gündem oldu. Günün sonunda Prof. Dr. Larbi Sadiki moderatörlüğünde gerçekleştirilen kapanış toplantısında, demokratikleşmenin yeniden ele alınmasına yönelik araştırma ve iş birliği imkânları değerlendirildi.